Aflevering 004: De naam Joniaux

In het laatste jaar van het secundair onderwijs (30 jaar geleden!) kregen wij binnen het vak Nederlands antroponymie (naamkunde). We leerden dat in de Middeleeuwen mensen enkel een voornaam hadden, eventueel aangevuld met een korte omschrijving of een bijnaam. Zo was Karel de Grote (742 – 814) een zoon van Pepijn de Korte. Het was pas veel later dat deze omschrijving overgeërfd werd van vader op zoon. Voor onze leraar Nederlands was het elk jaar opnieuw een uitdaging om de oorsprong van alle achternamen van zijn leerlingen te achterhalen. Je kan het al raden: in onze klas kon hij één achternaam niet thuisbrengen: mijn naam, Joniaux. Sommige namen gaan terug naar een plaatsaanduiding (een toponiem). “Broekx” is er zo één: zij die leefden in de buurt van het broek, een moerassig gebied. Andere namen gaan terug naar de vader (patroniem): Ericson, de zoon van Eric. Of naar de moeder (matroniem): Schevernels, de nakomelingen van scheve Nel.

Volgens onze opzoekingen zou de naam Joniaux stammen uit het Picardisch. Dit is een Romaans dialect dat gesproken werd/wordt in Picardië, een streek in het noorden van Frankrijk met belangrijkste steden Amiens, Boulogne en St. Quentin. Joniaux is dan een patroniem dat zou afgeleid zijn van het verkleinwoord van “joine” hetgeen hetzelfde betekent als het franse “jeune” (jong, jongeling). Het Picardisch kan, evenals het Waals, gerekend worden tot de dialectengroep Langue D’Oïl.

Het kaartje dat we hierbij voegen (zie kaart in Engelstalige verhaalversie) is enigszins misleidend: het geeft het vermoedelijke oorsprongsgebied van de naam Joniaux (en varianten op die naam) op. In die tijd was de landenindeling zoals weergegeven op dit kaartje niet dezelfde. België bestaat immers pas sinds 1830 als soevereine staat.

Er duiken op diverse plaatsen verschillende schrijfwijzen op. Zo kennen we naast “Joniaux” ook de varianten “Jonniaux”, “Jonniau”, “Joniau”, “Jonnieau” en zelfs “Jonio”. Of en waar deze aan elkaar verwant zijn, is voorlopig nog niet geheel duidelijk Binnen éénzelfde stamboom zijn echter wel reeds verschillende schrijfwijzen aangetroffen.